De deelnemingsvrijstelling vereist kort en goed dat een belastingplichtige minimaal 5% van het aandelenkapitaal of vergelijkbare belangen bezit. Bij een afname van het belang onder de 5%-grens vervalt normaal gesproken de vrijstelling. Er zijn echter uitzonderingen. Artikel 13, lid 16, biedt onder bepaalde voorwaarden nog drie jaar de deelnemingsvrijstelling voor aflopende deelnemingen. Deze regels zijn van belang voor ondernemingen die op een fiscaal gunstige manier hun belangen willen afwikkelen.
In een recente uitspraak oordeelde de Hoge Raad dat de deelnemingsvrijstelling voor aflopende deelnemingen ook kan gelden voor voordelen behaald bij de uitoefening van (gedekte) opties op aandelen, mits aan de voorwaarden is voldaan. De Hoge Raad verwijst hierbij naar de zogenoemde Falcons-doctrine.
De Zaak: Opties en aandelen in Japanse vennootschap Q
X BV, een Nederlandse vennootschap, verkreeg in 2014 aandelen en opties in het Japanse bedrijf Q, wat resulteerde in een aandelenbelang van 8,5% en opties voor een extra belang van 5%. In 2015 gaf X BV een deel van deze opties op, waardoor het resterende belang via gedekte callopties uitkwam op 2,34%. In 2017 verwaterde het belang na een beursgang van Q naar 2,28%, terwijl de opties nog recht gaven op 1,58%.
Na de beursgang besloot X BV de opties uit te oefenen en het aandelenbelang gefaseerd te verkopen. X BV paste, op basis van artikel 13 lid 16 Wet VPB 1969, voor deze resultaten de deelnemingsvrijstelling toe voor aflopende deelnemingen. De inspecteur stelde echter dat deze vrijstelling niet van toepassing was op opties en dat het recht op deelnemingsvrijstelling enkel geldt voor aandelenbelangen. Rechtbank Gelderland gaf de inspecteur hierin gelijk, maar X BV ging in sprongcassatie bij de Hoge Raad.
Hoge Raad: Deelnemingsvrijstelling ook voor winst uitoefening opties bij aflopende deelneming
De Hoge Raad oordeelde dat de deelnemingsvrijstelling ook voor voordelen behaald bij de uitoefening van (gedekte) opties op aflopende deelnemingen kan gelden, mits voldaan is aan de voorwaarden van artikel 13 lid 16 Wet VPB 1969. De Hoge Raad verwees hierbij naar het Falcons-arrest, waarin werd bepaald dat de deelnemingsvrijstelling bedoeld is om dubbele belasting van winst in deelnemingsverhoudingen te voorkomen, zelfs wanneer het belang is opgesplitst door bijvoorbeeld het schrijven van een optie op een aandeel.
De Hoge Raad overwoog dat de ratio achter de deelnemingsvrijstelling en de wetshistorie erop wijzen dat de vrijstelling ook van toepassing kan zijn op gesplitste belangen zoals opties, als deze verband houden met een deelneming. Het is niet de bedoeling van de wetgever geweest om de Falcons-doctrine uit te sluiten in de regeling voor aflopende deelnemingen. Hierdoor kan de deelnemingsvrijstelling nog drie jaar gelden, zelfs wanneer het oorspronkelijk kwalificerende aandelenbelang is gezakt onder de drempel van 5%.
Lessen
De uitspraak van de Hoge Raad is van belang voor bedrijven die buitenlandse deelnemingen hebben en in sommige gevallen opties aanhouden. Uit deze uitspraak volgt dat bedrijven met opties op aandelenbelangen mogelijk langer kunnen profiteren van fiscale voordelen, zelfs als de oorspronkelijke deelneming door bijvoorbeeld verwatering onder de 5%-grens is gezakt. De uitspraak biedt bovendien duidelijkheid over de toepassing van de deelnemingsvrijstelling in situaties waarin belangen zoals opties zijn gekoppeld aan een deelneming.
Conclusie
De Hoge Raad vernietigde de uitspraak van Rechtbank Gelderland en stelde X BV in het gelijk. De aanslag werd verminderd tot een belastbaar bedrag van € 261.880. Deze uitspraak bevestigt dat de deelnemingsvrijstelling in sommige gevallen ook op opties van toepassing kan zijn, mits voldaan is aan de voorwaarden voor aflopende deelnemingen.
Bron: Hoge Raad 25 oktober 2024, 22/02127 (ECLI:NL:HR:2024:1547)
NB: Tevens (in aangepaste vorm) gepubliceerd in de Belastingmagazine